Çocuklarda ekran süresi günümüzde ebeveynlerin en çok zorlandığı konulardan biri. Ekranlar hayatın her yerindeyken, tamamen yasaklamak da serbest bırakmak da işe yaramayabiliyor.
Peki doğru denge nasıl kurulur; hangi yaşta ne kadar süre uygundur ve içerik kalitesi neden süreden daha önemli olabilir?
İşte çocukların ekran ve medya kullanımını yönlendirmeye dair temel bir rehber.
Ekranların olası riskleri
Araştırmalar, aşırı ve düşük kaliteli ekran maruziyetinin şu sorunlarla ilişkili olabileceğini gösteriyor:
Obezite
Yetersiz ve düzensiz uyku
Davranış sorunları
Dil ve sosyal becerilerde gecikme
Şiddete duyarsızlaşma
Dikkat problemleri
Öğrenmeye ayrılan sürenin azalması
Özellikle küçük çocuklar için yapılandırılmamış oyun zamanı, gelişen beyin açısından elektronik medyadan daha değerlidir. 2 yaş altındaki çocuklar, ebeveynleri ve diğer yetişkinlerle etkileşim kurduklarında çok daha iyi öğrenir.
2 yaşından sonra; müzik, hareket ve hikâye içeren kaliteli programlar fayda sağlayabilir. Ancak burada kritik nokta birlikte izlemek ve içeriği gerçek hayatla ilişkilendirmektir. Pasif ekran süresi; kitap okuma, oyun oynama veya problem çözmenin yerini almamalıdır.
Amerikan Pediatri Akademisi, çocuklarda ekran süresine iliskin şu önerilerde bulunuyor:
18 aydan küçük çocuklar: Görüntülü konuşma dışında medya önerilmiyor.
18–24 ay: Dijital medya tanıtılacaksa yüksek kaliteli içerik seçilmeli ve çocuk yalnız bırakılmamalı.
2–5 yaş: Günde en fazla 1 saat, yüksek kaliteli program.
Çocuk büyüdükçe tek tip yaklaşım işe yaramayabilir. Günlük ne kadar süreye izin verileceği ve hangi içeriğin uygun olduğu aile içinde belirlenmelidir. Çocuklarda ekran süresi söz konusu olduğunda takip eden doktorun tavsiyesine başvurmak ve bu tavsiyelere uymak önemlidir. Doktor, çocuğun dil becerisi, sosyal yetenekleri ve bilişsel kapasitesi gibi unsurları göz önünde bulundurarak aileleri sağlıklı bir şekilde yönlendirebilir.
Kaliteli ekran süresi nasıl sağlanır?
Programları, oyunları ve uygulamaları önceden inceleyin.
- İçerik seçerken toplumsal cinsiyet, beden algısı, şiddet, çeşitlilik ve sosyal meseleler hakkında verilen mesajlara dikkat edin.
- Hızlı tempolu ve şiddet içeren içeriklerden uzak durun. Bunlar çocuklar için takip etmesi ve anlaması zor olabilir. Çocuklar bu tür programları izledikten sonra aşırı yorulabilir.
Programların yaş sınırı tavsiyelerine uyun.
İçerikleri çocuğunuzla birlikte izleyin, çocuğunuzu ekran karşısında yalnız bırakmamaya çalışım.
Sadece “kaydırma ve izleme” yerine etkileşim gerektiren seçenekleri tercih edin.
Ebeveyn denetim araçlarını kullanın.
Reklam içeren uygulamalardan kaçının; küçük çocuklar reklam ile gerçek içeriği ayırt etmekte zorlanır.
Çocuklarda ekran süresi: Daha büyük çocuklar için sınırlar
Teknolojisiz zamanlar belirleyin (örneğin akşam yemeği saatleri).
Haftada en az bir “ekransız akşam” planlayın.
Ödev sırasında eğlence amaçlı medya kullanımını sınırlayın.
Yatma saatinden en az 1 saat önce ekranları kapatın.
Cihazların gece çocuk odasında şarj etmemeye dikkat edin.
Arka planda sürekli açık televizyonunuz varsa bu televizyonu kapatın.
Dijital okuryazarlık kazandırmak
Çocuğunuz bir noktada filtrelenmemiş içeriklerle karşılaşacaktır. Bu nedenle:
İnternetteki her bilginin doğru olmadığını anlatın.
Güvenilir sitelerin nasıl ayırt edileceğini öğretin.
Medyanın insanlar tarafından ve belirli bakış açılarıyla üretildiğini açıklayın.
Birçok platformun veri toplayarak reklam gösterdiğini konuşun.
Uygun çevrimiçi davranışı öğretmek
Ergenlik döneminde sosyal medya ve çevrimiçi ilişkiler hayatın önemli bir parçası olur. Çocuğunuza:
Siber zorbalık sorununu ve özel bilgi paylaşımı ile cinsel içerikli mesajlaşmanın (sexting) riskleri anlatın.
İnternete yüklenen her şeyin kalıcı olabileceğini öğretin.
Paylaşmak istemeyeceği hiçbir şeyi göndermemesi gerektiğini vurgulayın.
Ne kadar olgun görünürse görünsün, çevrimiçi davranışlarını takip edin. Çocukların hata yapması kaçınılmazdır; önemli olan bu hatalardan öğrenmesini sağlamaktır.
En önemli kural: Siz örnek olun
Çocuğunuz ekran kullanımını sizden öğrenir. Yemekte telefonu bırakmak, yatmadan önce ekran kapatmak ve birlikte oyun oynamak en güçlü mesajlardır.
Ekranları tamamen hayatımızdan çıkarmak mümkün değil. Ancak yaşa uygun kurallar koyarak ve bu kuralları çocuğunuz büyüdükçe güncelleyerek, güvenli ve dengeli bir medya deneyimi sağlamak mümkün.
