Psikoloji alanında yapılan kapsamlı araştırmalar, narsisistik kişilik özelliklerinin erkeklerde kadınlara kıyasla daha yüksek düzeylerde ölçüldüğünü ortaya koyuyor. Uzmanlar bu farkın biyolojik nedenlerden çok, toplumsal cinsiyet rolleri ve kültürel beklentilerle ilişkili olduğuna dikkat çekiyor.
Yüz binlerce kişiyi kapsayan analiz
Bu alandaki en geniş çalışmalardan biri, psikologlar Emily Grijalva ve W. Keith Campbell liderliğinde yürütüldü. Psychological Bulletin dergisinde yayımlanan meta-analiz, 475 binden fazla katılımcıyı içeren 355 ayrı araştırmayı inceledi.
Araştırmaya göre erkekler, özellikle otorite, hak görme ve liderlik üstünlüğü gibi narsisizmin çekirdek boyutlarında kadınlardan anlamlı biçimde daha yüksek puanlar alıyor. Çalışma, empati eksikliği ve sömürücü davranışların da erkeklerde daha sık raporlandığını ortaya koyuyor.
Biyoloji mi, toplum mu?
Bazı çalışmalar testosteron düzeyleriyle baskınlık ve risk alma davranışları arasında ilişki bulsa da, uzmanlara göre biyolojik faktörler tabloyu tek başına açıklamaya yetmiyor. Asıl belirleyici unsur, erkeklerin çocukluktan itibaren maruz kaldığı sosyal mesajlar.
Mutlu bir ilişkinin dört temel taşı
Uzmanlara göre, “güçlü ol,” “rekabet et,” “zayıflık gösterme” gibi normlar, kendini yüceltme ve üstünlük sergileme davranışlarını ödüllendiren bir ortam yaratabiliyor. Bu da narsisistik özelliklerin erkeklerde daha görünür hale gelmesine yol açıyor.
Erkeklerde büyüklenmeci, kadınlarda kırılgan narsisizm
Araştırmalar, narsisizmin özellikle büyüklenmeci (açık/grandiyöz) ve sömürücü biçimlerinin erkeklerde daha yaygın ve belirgin olduğunu, kadınlarda ise daha çok kırılgan (örtük) narsisistik özelliklerin gözlemlendiğini ortaya koyuyor.
Büyüklenmeci narsisizm kendini üstün görme, hayranlık beklentisi, güç ve statü arayışıyla karakterize ediliyor. Kırılgan narsisizm ise düşük benlik saygısı, utanç, reddedilmeye aşırı hassasiyet ve geri çekilme davranışlarıyla kendini gösteriyor.
Her iki tür de bireyin ilişkileri ve ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkilere yol açabiliyor; ancak dışavurum biçimleri farklılaşıyor.
Bu farklılık, yalnızca bireysel kişilik özellikleriyle değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet rolleri ve sosyal beklentilerle yakından ilişkili.
Bilimsel çalışmalar, erkeklerin güç, otorite ve kendini öne çıkarma yönünde teşvik edildiği; kadınların ise benzer davranışlar sergilediklerinde daha fazla sosyal tepkiyle karşılaştığı kültürel yapılarda, narsisizmin farklı biçimlerde ortaya çıktığını gösteriyor.
Kültürel değerler değiştikçe narsisizm de değişiyor
Sosyal psikolog Jean M. Twenge, narsisizmin sabit bir kişilik özelliği olmadığını, kültürel değerlerle birlikte artıp azalabildiğini vurguluyor. Empati, işbirliği ve duygusal farkındalığın teşvik edildiği toplumlarda narsisistik eğilimlerin daha düşük seyrettiği görülüyor.
Narsisistik kişilik bozukluğu tanıları
Çalışmalar, Narsisistik Kişilik Bozukluğu tanısının erkeklerde daha sık konduğunu gösteriyor. Yaşam boyu yaygınlık oranları:
-
Erkeklerde yaklaşık %7,7
-
Kadınlarda yaklaşık %4,8
Uzmanlar, bu farkın bir kısmının gerçek yaygınlıktan, bir kısmının ise tanı ölçütlerinin daha çok erkeklerde görülen grandiyöz özelliklere duyarlı olmasından kaynaklanabileceğini belirtiyor.
Yaygın kullanılan narsisizm ölçekleri, kırılgan boyutu yeterince yakalayamadığı için cinsiyet farkının olduğundan büyük görünmesi de olası.
Uzmanlar uyarıyor
Araştırmacılara göre bulgular, “erkekler doğası gereği narsisttir” gibi genellemeleri desteklemiyor. Aksine, hangi davranışların toplum tarafından ödüllendirildiğini sorgulamak gerektiğine işaret ediyor. Narsisizmin özellikle iş ve siyaset gibi güç odaklı alanlarda kısa vadeli avantajlar sağlasa da, uzun vadede ilişkisel ve toplumsal maliyetler yarattığına dikkat çekiliyor.
