Bebeklerin yaşamının ilk yılında beslenme, büyüme ve gelişim açısından kritik önem taşıyor. Bu süreç gelişim, beslenme, merak, paylaşım ve öğrenmeyle yakından ilişkili. Doğru bir başlangıçla, bebeğin yaşam boyu sürdürebileceği sağlıklı beslenme alışkanlıklarının temeli atılabiliyor. Bebeklerde ek gıdaya geçiş de bu sürecin en önemli aşamalarından biri olarak değerlendiriliyor.
İlk 6 ay
Yaşamın ilk 6 ayında anne sütüyle beslenen bebekler, ihtiyaç duydukları besin ögelerinin büyük bölümünü anne sütünden karşılıyor. Yalnızca anne sütü alan ya da kısmen anne sütüyle beslenen bebeklere her gün damla formunda D vitamini takviyesi verilmesi öneriliyor.
Anne sütü, bebeğin ilk aylardaki beslenme ihtiyacını karşılayacak miktar ve kalitede besin ögeleri içeriyor.
Anne sütü ayrıca, bebeğin hastalıklardan korunmasına ve enfeksiyonlarla mücadele etmesine yardımcı olan antikorlar ile bağışıklık bileşenleri de içeriyor.
Emzirme bir seçenek değilse, ilk 9 ila 12 ay boyunca demirle zenginleştirilmiş ticari formül mama kullanılması öneriliyor.
Formül mamaların inek sütü bazlı olması gerekiyor. Konserve süt, buharlaştırılmış süt, tam yağlı inek veya keçi sütü ya da bitki bazlı içeceklerle hazırlanan ev yapımı mamalar ise anne sütü yerine önerilmiyor. Ev yapımı mamalar zararlı mikroplar içerebiliyor, bebeğin sağlığı için gerekli bazı önemli besin ögelerini karşılamayabiliyor ve hastalanmasına yol açabiliyor.
Pirinç, soya, badem ya da diğer bitki bazlı içecekler, zenginleştirilmiş olsalar bile, bebekler için beslenme açısından yeterli görülmediğinden anne sütü yerine uygun kabul edilmiyor.
Soya bazlı formül mamanın, çocukta alerji gelişmesini önlediğine dair herhangi bir kanıt bulunmuyor.
Soya bazlı formül mamalar yalnızca bebekte, vücudun basit şekeri işleme biçimini etkileyen nadir bir bozukluk olan galaktozemi bulunması durumunda alternatif olarak kullanılabiliyor.
Hangi mamanın uygun olduğu konusunda emin olunmadığında doktora danışılması öneriliyor.
Bebeklerde ek gıdaya geçiş ne zaman başlamalı?
Yaklaşık 6’ıncı ayda çoğu bebek katı gıdalara hazır hâle geliyor. Diğer gıdalarla birlikte, anne ve bebek için uygun olduğu sürece emzirmeye devam edilebiliyor.
Bebeğin başka gıdalara başlamaya hazır olduğu şu işaretlerden anlaşılabiliyor:
-
Desteksiz oturabiliyor, öne eğilebiliyor ve boyun kaslarını iyi kontrol edebiliyorsa.
-
Yiyeceği alıp ağzına götürmeye çalışıyorsa.
-
Yiyeceği diliyle hemen dışarı itmeden ağzında tutabiliyorsa.
-
Başkaları yemek yerken yiyeceğe ilgi gösteriyorsa.
-
Yiyeceğin kendisine doğru geldiğini gördüğünde ağzını açıyorsa.
-
Geriye yaslanarak ya da başını çevirerek yemek istemediğini gösterebiliyorsa.
Her bebeğin gelişim hızının farklı olabileceği belirtiliyor. Bazı bebekler 6. aydan birkaç hafta önce ya da hemen sonra hazır olabiliyor. Ancak 6. aydan sonra katı gıdalara geçişin geciktirilmesi, bebekte demir eksikliği riskini artırabiliyor.
Bebeklerde ek gıdaya geçişte ilk hangi gıdalar verilmeli?
Katı gıdalara başlamanın birçok yolu bulunuyor. İlk gıdalar genellikle kültürden kültüre ve aileden aileye değişiklik gösteriyor.
Bebeklerin gelişimi için ihtiyaç duyduğu demiri içeren gıdalarla başlanması ve demir açısından zengin gıdaların günde en az iki kez sunulması öneriliyor. Et, kümes hayvanları, iyi pişmiş tam yumurta, balık, tofu ve iyi pişmiş fasulye, mercimek gibi baklagiller iyi demir kaynakları arasında yer alıyor. Yulaf, buğday, arpa veya pirinç gibi demirle zenginleştirilmiş ticari bebek tahılları da iyi demir kaynakları oldukları için yaygın ilk gıdalar arasında bulunuyor.
Bebeklerde uyku rutini nasıl oluşturulur?
Ailenin tükettiği sağlıklı yiyecekler, uygun şekilde hazırlandığında bebekler için de iyi seçenekler olabiliyor. Hazır bebek ek gıdaları kullanılabiliyor; ancak etiketlerin okunması ve ürünlerin ilave tuz ya da şeker içermediğinden emin olunması gerekiyor.
Pütürlü, yumuşak pişmiş, ince kıyılmış, püre hâline getirilmiş, ezilmiş veya öğütülmüş yiyecekler gibi farklı dokular ile yumuşak parmak gıdalar öneriliyor. Bebek büyüdükçe daha dokulu yiyecekler sunulabiliyor.
Bebeklerde ek gıdaya geçişte alerjen gıdalar nasıl tanıtılmalı?
Kanada Pediatri Derneğinin tavsiyelerine göre, yer fıstığı ürünleri veya yumurta gibi yaygın olarak alerjiye yol açabilen gıdalar, bebeğe diğer katı gıdalar verilmeye başlandığında, genellikle yaklaşık 6 aylıkken tanıtılabiliyor.
Ancak bebeğin alerji geliştirme riski yüksekse — örneğin egzaması varsa ya da ebeveyn veya kardeşlerinden birinde alerjik bir durum bulunuyorsa — 4. aydan sonra, fakat daha erken olmamak kaydıyla, doktora danışılarak hareket edilmesi öneriliyor.
Alerjiyi önlemek amacıyla bu gıdaları 6’ıncı aydan sonrasına ertelemek önerilmiyor.
Yaygın olarak alerjiye yol açabilen gıdalar verilmeye başlanırken, aynı gün içinde birden fazla yeni gıda denenmemesi öneriliyor. Başka bir yeni gıdaya geçmeden önce bir ya da iki gün beklemek, olası reaksiyona neden olan gıdayı belirlemeyi kolaylaştırabiliyor.
Bebek bu gıdayı sorun yaşamadan tolere ediyorsa, bu gıdanın haftada birkaç kez verilmeye devam edilmesi öneriliyor. Alerjik reaksiyon gelişirse doktorla iletişime geçilmesi gerekiyor.
Bu yeni gıdaların, boğulma riskini azaltacak şekilde pürüzsüz kıvamda ve küçük parçalar hâlinde hazırlanması önem taşıyor.
Küçük bebeklere yer fıstığı ürünleri tanıtılırken, az miktarda yer fıstığı ezmesini biraz su, anne sütü ya da bebeğin daha önce tükettiği püre meyve veya sebzeyle karıştırmak denenebiliyor. Daha büyük bebeklerde ise ince bir tost parçasının üzerine az miktarda pürüzsüz yer fıstığı ezmesi sürülebiliyor ya da yer fıstıklı puf ürünleri verilebiliyor.
